Khi bắt đầu làm thiết kế hay soạn thảo tài liệu, nhiều bạn thường chọn font theo cảm tính. Chúng tôi cũng từng như vậy. Cho đến khi nhận ra một tờ thông báo đẹp mắt vẫn khó đọc chỉ vì font quá cầu kỳ. Kiến thức cơ bản về typography và lựa chọn font chính là thứ giúp chữ vừa đẹp vừa rõ ràng. Bài này bên mình chia sẻ những nguyên tắc đó theo cách dễ áp dụng.
Typography là gì và vì sao nó quan trọng?
Typography là nghệ thuật sắp xếp chữ viết sao cho người đọc tiếp nhận thông tin thoải mái nhất. Nó không chỉ là chuyện chọn font. Khoảng cách giữa các chữ, độ lớn của dòng, độ rộng của cột và khoảng trắng quanh đoạn văn đều thuộc về typography.
Bạn có thể hình dung đơn giản: nội dung là phần “nói gì”, còn typography là phần “nói như thế nào”. Cùng một câu chữ, nếu trình bày lộn xộn, người đọc sẽ mệt và bỏ dở giữa chừng.
Phân biệt font serif và font sans serif
Đây là kiến thức nền tảng bạn nên nắm. Font serif có các nét nhỏ ở đầu và cuối nét chữ, tạo cảm giác trang trọng, cổ điển. Font sans serif thì không có các nét đó, nhìn gọn gàng và hiện đại hơn.
Trên màn hình, font sans serif thường dễ đọc hơn, đặc biệt ở cỡ chữ nhỏ. Vì vậy các trang web và giao diện ứng dụng hầu hết dùng nhóm này. Còn văn bản in dài như sách hay báo thì serif vẫn giữ được ưu thế nhờ dẫn mắt tốt theo dòng.
Chọn font theo mục đích sử dụng
Trước khi tải hay chọn bất kỳ font nào, bạn nên tự hỏi tài liệu này để làm gì. Mỗi mục đích có một hướng đi khác nhau:
- Văn bản hành chính, báo cáo: ưu tiên font trung tính, dễ đọc, đủ dấu tiếng Việt.
- Slide thuyết trình: chọn font đậm, rõ ở cỡ lớn, tránh nét quá mảnh vì trình chiếu dễ bị nhòe.
- Thiết kế logo hay poster: được phép cá tính hơn, nhưng vẫn phải đọc được khi thu nhỏ.
Một ví dụ thực tế: một khách của bên mình từng dùng font chữ nghệ thuật cho toàn bộ file báo cáo nội bộ. Khi in ra, nhân viên phải nheo mắt mới đọc được số liệu. Sau khi đổi sang font sans serif gọn gàng và giữ nguyên cỡ chữ, phản hồi đã khác hẳn.
Ba yếu tố cần kiểm tra trước khi dùng font
Chúng tôi thường kiểm tra ba điểm sau mỗi khi đề xuất một font cho khách:
- Font có đầy đủ dấu tiếng Việt không? Đây là điểm dễ bị bỏ qua nhất.
- Font có đủ các độ đậm và nghiêng cần dùng không?
- Giấy phép có cho phép dùng cho mục đích của bạn không?
Nếu cần tìm nguồn font uy tín để tham khảo, bạn có thể xem qua Google Fonts, kho font miễn phí với giấy phép rõ ràng. Với các font thương mại, nên đọc kỹ điều khoản trước khi nhúng vào sản phẩm.
Khoảng cách và kích thước chữ: phần hay bị bỏ qua
Nhiều người chỉ tập trung vào font mà quên mất khoảng cách dòng. Thông thường, khoảng cách dòng khoảng 1.4 đến 1.6 lần cỡ chữ sẽ cho văn bản dài dễ đọc. Quá sát thì mắt bị rối, quá rộng thì đoạn văn bị rời rạc.
Về cỡ chữ, văn bản in thường dùng 11 đến 12 điểm. Trên web, cỡ chữ nội dung nên không nhỏ hơn 16 pixel để người dùng điện thoại đọc thoải mái. Bạn có thể tham khảo thêm cách chọn font chữ cho thiết kế web tiếng Việt để biết thêm về việc chọn font đủ dấu và tải nhanh.
Phối font: đừng dùng quá nhiều kiểu
Một nguyên tắc chúng tôi hay nhắc là không nên dùng quá hai đến ba font trong cùng một tài liệu. Thường thì một font cho tiêu đề và một font cho nội dung là đủ. Khi phối, nên chọn hai font có độ tương phản vừa phải, ví dụ một font đậm cho tiêu đề và một font nhẹ cho đoạn văn.
Nếu chưa quen, bạn có thể tham khảo các cặp font phối sẵn để bắt đầu. Cách này nhanh hơn nhiều so với tự thử từng tổ hợp.
Lỗi thường gặp khi chọn font và cách tránh
Trong quá trình hỗ trợ người dùng, bên mình thấy vài lỗi lặp đi lặp lại. Thứ nhất là dùng font chỉ có trên máy mình, rồi gửi file cho người khác mở ra bị đổi font hoàn toàn. Cách tránh là nhúng font vào file hoặc xuất PDF khi gửi đi.
Thứ hai là font không hiển thị đủ dấu, khiến chữ “ắ” hay “ệ” bị lỗi ô vuông. Thứ ba là dùng quá nhiều màu và kiểu chữ trên cùng một trang. Ba lỗi này khá dễ khắc phục nếu bạn kiểm tra lại trước khi chia sẻ.
Kết luận
Chọn font đẹp và dễ đọc không cần quá phức tạp. Bạn chỉ cần hiểu mục đích sử dụng, phân biệt serif với sans serif, kiểm tra dấu tiếng Việt và giấy phép, rồi điều chỉnh khoảng cách dòng cho hợp lý. Khi đã nắm những điều cơ bản này, việc chọn font sẽ nhanh hơn và kết quả cũng ổn định hơn.